Дзень родных мясьцінаў

18 красавіка ва ўсім сьвеце па ініцыятыве ЮНЭСКА ўжо 26-ы раз адзначаўся Міжнародны дзень помнікаў і мясьцінаў. У гэты дзень прынята зьвяртаць асаблівую ўвагу на адметныя помнікі гісторыі й культуры, каб мацней адчуць значнасьць гістарычных мясьцін і прыналежнасьць да мінулага й будучыні свайго краю.

У Беларусі гэты дзень таксама святкуецца. Так, у гэтым годзе, дзякуючы сумесным намаганьням некалькіх грамадзкіх аб’яднаньняў, прайшоў «Фэст экскурсаводаў». Фармат дадзенага мерапрыемства прадугледжваў каля 30 пешых экскурсій, як абзорных, так і тэматычных, што прайшлі галоўным чынам у Менску, а таксама ў Гародне, Брэсце, Магілеве і іншых гарадах краіны.

Не абмінўў «Фэст экскурсаводаў» і Полацак. З нашай культурнай спадчынай па-іншаму нельга! У нас фэст ладзіўся супрацоўнікамі Музэя паазерскага ткацтва.

Як прысвячэньне да Дня родных мясьцінаў партал tut.by зьвярнуўся да адмыслоўцаў, з дапамогай якiх склаў сьпiс най-вялiкшых стратаў культурна-гiстарычнай спадчыны Беларусi за апошнi час. У гэта сьпіс увайшлі гістарычныя цэнтры Менска й Гародні. Так, нягледзячы на тое, што гiстарычны цэнтар беларускай ста-лiцы – комплексная гiсто-рыка-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыi, цягам апошнiх гадоў тут вя-дзецца будоўля, вынiш-чаюцца апошнiя гiстарыч-ныя будынiны, незваротна зьмяняецца ўнiкальны ландшафт. З гістарычнай Гародняй цалкам адбываюцца жахі: у вынiку маштабнай рэканструкцыi, якая пачалася ўвесну 2006 года, кардынальна зьмянiлася аблiчча горада, а таксама апроч стратаў старажытных падмуркаў i культурнага слою, у Гародне зруйнавана некаль-кi дзесяткаў аўтэнтычных будынкаў.

Таксама ў сьпіс ўвай-шлі аўтэнтычныя пабудовы Нясвiжскага палаца. Падчас пажару, якi ўзнiк праз неахайнасьць будаўнiкоў у калядную ноч 2003 года, загiнулi ўнi-кальныя драўляныя пера-крыцьцi й аўтэнтычныя росьпiсы столi Нясвiж-скага палацава-замкавага комплекса 16–18 стагодзьдзяў. Акрамя таго, падчас рэстаўрацыi палаца парушаны ўсе магчымыя законы й методыкi. Гэтак, ва ўнутраным двары быў разбураны пераход-галерэя – адна з найважнейшых канструкцыйных частак архiтэктурнага пом-нiку.

Дапоўнілі сьпіс і сядзiб-на-паркавыя комплексы, стан якіх па ўсёй Беларусi дасягнуў крытычнай адзнакi. На жаль, нямногім з iх пашэнцiла атрымаць увагу й фiнансавую падтрымку ад дзяржавы.

Фактычна выпалi з-пад аховы дзяржавы могiль-нiкi, курганы i старажытныя селiшчы. Шмат якія гiстарычныя будынкi былі выключаны са сьпiсу аб’ектаў савецкай эпохi.

Часта вынiшчэньне аўтэнтычных пабудоваў, якiя не ўнесеныя ў Дзяржспiс, адбываецца падчас добраўпарадкаваньня гарадоў да рэспублiканскiх святаў, кшталту «Дажынак». Гэтак, у працэсе падрыхтоўкi да «Дажынак-2007» у Рэчыцы была зруйнаваная жаночая гiм-назiя 19 ст., якая ўваходзiла ў турыстычны маршрут «Залатое кальцо Гомельшчыны». Да «Дажынак-2008» у Воршы зьнеслi будынак старасвецкай карчмы 19 ст., вакзальны гатэль пачатку 20 стагодьдзя, будынак прыстанцыйнай школы 1905 году, двухпавярховы цагляны дом апошняй чвэрцi 18 ст. па вулiцы Мiнскай, увесь комплекс старых будынкаў вулiцы Савецкай…

Мы жывем, мабыць, у самым духоўным горадзе Беларусі – у Полацку. Нашыя родныя мясьціны шмат чаго бачылі й шмат бачылі брыдкага. Проць-ма полацкіх помнікаў бы-ло зруйнавана ў самыя розныя стагодзьдзі, мабыць самы галоўны зь іх зруйнаваны савецкай уладай – велічэзны й духоўны сабор Сьвятога Мікалая (потым на яго месцы пабудаваны «дом з вушамі»). Але есьць Сафія, есьць гістарычны цэнтар Полацка, есьць кадэтка… Гэта тое, што мы можам і патрэбныя пасьпець захаваць.

Марыля

Па матэрыялах Tut.by