Кампазітар са станцыі Параф’янава, ці нашы ў джазе.

Джаз – музыка чорных, ці прынамсі амерыканцаў, але нашы землякі аказваецца таксама прыклаліся. Нават тады, калi ягоныя хiтовыя джазавыя кампазiцыi праточвалiся праз жалезную заслону, савецкiя людзі прымалi загадкавага Вернана Дзюка за чарговага негрыцянскака талента, ці блыталі з Дзюкам Элингтонам. Мiж тым, зорны брадвейскi кампазiтар, якi паспяхова і арганічна спалучыў напiсанне сур'ёзных акадэмiчных твораў з лёгкiмi папулярнымi песенкамi, нарадзiўся на Беларусi.

Хлопчык-вундэркiнд

Уладзiмiр Аляксандравiч ДУКЕЛЬСКI быў сынам расiйскага iнжынера-пуцейца Аляксандра Дукельскага (пры цары «небыло» беларускай шляхты, «іншародцам»зрабіць кар’еру было цяжка, ды расіяне атрымоўвалі на трэць большы заробак у «нярускіх» губернях – вось і запісвалася людзі у імперскую нацыю і шчыра у яе верылі, як нашыя бацкі у савецкую) i Ганны Капыловай, у матчыных жылах была змяшаная грузiнская (ягоная бабуля – прынцэса Туманiшвiлi), расiйская, аўстрыйская ды iспанская кроў. Пасля таго, як Аляксандра Дукельскага перавялi на работу ў Пскоў, ягоная цяжарная жонка выправiлася да мужа. Аднак не даехала. Схваткi пачалiся ў дарозе, i 10 кастрычнiка 1903 г. на чыгуначнай станцыi Параф'янава, што на Докшыччыне, яна нарадзiла сына Ўладзiмiра.

Музыкай Валодзя пачаў займацца, калi яму было сем год. У восем хлопчык-вундэркiнд ужо пiсаў сцэны для балета, а ў дзесяць – яго без iспытаў прынялi ў Кiеўскую кансерваторыю.

Шлях на выгнанне.

У 1917 г. на абсягах Iмперыi выбухнула рэвалюцыя. Пачалася грамадзянская вайна, i, як многiя дваранскiя сем'i, Дукельскiя падалiся ў эмiграцыю ў акупаваны войскамi Антанты Канстанцiнопаль.

Там Уладзімір па-сур'ёзнаму ўключаецца ў культурнiцкае жыццё. Зарабляе акампанiятарам i мастацкiм кiраўнiком у клубе для палiтуцекачоў «Русский маяк», разам з Барысам Паплаўскiм стварае канстанцiнопальскi «Цех поэтов».

Менавiта ў старажытным горадзе Ўладзiмiр Дукельскi адкрыў для сябе музыку, якая перавярнула ягонае жыццё з ног дагары.

2 лiпеня 1921 г. Дукельскiя пакiдаюць борт карабля «Кароль Аляксандр» у Нью-Ёрку. Цiкава, што ў эмiграцыйнай анкеце Дукельскага ў графе «Этнiчная прыналежнасць» было пазначана «галандзец, расiец».

Мiж дзвюма светамi

У Штатах знаёмыя iмiгранты звялi Дукельскага з адным з самых папулярных амерыканскiх кампазiтараў Джорджам Гершвiнам (Гершовiчам), бацькi якога, дарэчы, iмiгравалi за акiян з Магiлёва (як, дарэчы, продкі сучасных галівудскіх зорак Г. Пэлтроў і М. Дугласа). Д. Гершвiн, чые творы ў той час страсалi Брадвей, параіў таленавiтаму пачаткоўцу, паспрабаваць сябе ў лёгкiх жанрах, i амерыканiзаваць iмя, калi той хоча дасягнуць вяршыняў у папулярнай культуры.

Гэтак Уладзiмiр Дукельскi ператварыўся ў Вернана Дзюка, аднак здрадзiць акадэмiчнай музыцы адразу не рашыўся. Насамперш ён прадстаўляе ў нью-ёркскiм Карнэгi-Холе ўверцюру паволе драмы Гумiлёва «Гондла», сканчае распачаты яшчэ ў Кiеве «Фартэпiянны канцэрт», якi атрымаў дадатныя ацэнкi ад свяцiлаў расiйскай культуры ў выгнаннi – Стравiнскага (род якога таксама паходзіў з беларускай шляхты), Дзягiлева i Пракоф'ева. Тады 21-гадовы Дукельскi плыве ў сталiцу расiйскай эмiграцыi Парыж, i становiцца самым маладым кампазiтарам легендарных «Рускiх балетаў Сяргея Дзягiлева».

Ягоныя «сур'ёзныя» і «лёгкія» творы дзесяткi, сотнi раз iдуць у найбуйнешых тэатрах Парыжа, Лондана i Вены. Сяргей Пракоф'еў пераконваў сяброў: «Вось ён, новы вялiкi кампазiтар!» Легендарны Сяргей Кусявiцкi дырыжыраваў ягонымi сiмфонiямi. Пабла Пiкаса, Фёдар Шаляпiн, Жан Както, Како Шанэль лiчылi Дукельскага сваiм прыяцелем.

На вяршынi славы

У 1929-м г. наш герой вяртаецца ў ЗША i атрымлiвае амерыканскае грамадзянства. Ва ўсiх дакументах ён згадваецца пад iмем Вернан Дзюк, якое i ўвайшло ў гiсторыю амерыканскай музыкi нароўнi з iншымi легендарнымi кампазiтарамi – Берлiнам, Гершвiнам, Портэрам, Кернам… Аднак сваё сапраўднае iмя – Уладзiмiр Дукельскi – кампазiтар не пахаваў у мінулым, а надалей выкарыстоўваў выключна для акадэмiчных твораў i расiйскамоўнай лiтаратуры.

Вернан Дзюк дасягнуў вяршынi папулярнасцi музыкай да брадвейских рэвю «Ziegfeld Follies 1934» (1933), «Ziegfeld Follies 1936», (1935), кiнарэвю «Goldwyn Follies 1938» (1937), музычнай камедыi «Cabin in the Sky» (1940)… Ягоныя джазавыя хіты «April in Paris», «Autumn In New York», «I Can't Get Started», «Taking A Chance on Love» прадавалiся мiльёнамi i назаўжды ўвайшлi ў залатую скарбонку сусветнай музыкi.

«Чалавек Захаду» i руская паэзiя

Свае ангельскамоўныя мемуары «Passport to Paris» («Парыжскi пашпарт», 1955) Уладзімір Дукельскi выдаў «у якасцi Дзюка, амерыканца i чалавека Захаду», аднак яго ўвесь час цягнула да расiйскай культуры. I ён здзiўляў. То рабiў нечаканыя рэпартажы i тэматычныя праграмы для рускай службы «Радыё Свабода», то пасля 59 год надрукаваў чатыры зборнiкi вершаў i паэтычных перакладаў.

Настаўнiк i сябар Дукельскага Сяргей Пракоф'еў з надзвычайнымi цяжкасцямi дабiўся для яго права вярнуцца ў СССР. Аднак, той ў апошнi момант адмовiўся. 19 студзеня 1969 году падчас паўторнай аперацыi рака лёгкiх, сэрца Дзюка-Дукельскага перастала бiцца. Яго пахавалi на мемарыяльных могілках Санта-Монікі, горада, дзе ён прабавіў астатнюю частку жыцця. У 1993 г., згодна з завяшчаннем, ягоны прах быў развеяны над морам.

Дзюк Вернон не лічыў сябе беларусам, як і частка беларускай па паходжанні эліты Польшчы, Расеі ці ЗША, быў «чалавекам свету», але зараз мы можам лічыць сябе яго спадчыннікамі, паколькі зараз маем дзяржаву, не цураемся сваіх продкаў і можам давесці свае сваяцкія правы праз архівы. Аднак, сёння на Беларусi у адрозненні, ад У. Леніна ці А. Пушкіна імя вялікага кампазітара па-ранейшаму малавядомае. Дагэтуль нiшто не нагадвае пра легендарнага ўраджэнца Параф’янава ні ў Докшыцах, ні ў Менску, ні ў Полацку.

паводле TUT.BY